Sau những thành công bước đầu từ sự phát triển thần tốc, Tập đoàn Công nghiệp tàu thủy - Người khổng lồ Vinashin đã chính thức bước chân vào đầm lầy từ năm 2008 khi khủng hoảng tài chính khiến tín dụng bị thắt chặt trong khi các đơn hàng giảm sút. Gắng gượng qua năm 2009 với luồng tiền mặtluôn trong báo động đỏ, sang đầu năm 2010, không được bơm thếm vốn, Vinashin đã gục ngã trên con đường cố đi tới đích của mục tiêu đầu tư dài hạn.
Đi từ con số 0 trên bản đồ công nghiệp đóng tàu thế giới, chỉ hơn 10 năm, Vinashin đã trở thành đối thủ cạnh tranh đáng gờm của không ít cường quốc đóng tàu.
Tăng trưởng nóng lại quá mải mê theo đuổi mục tiêu lớn trong khi trình độ quản lý và bộ máy không theo kịp là nguyên nhân chính đưa còn tàu Vinashin bị cuốn vào hố sâu khủng hoảng.
Đầu tầu đã đi quá nhanh
Với vốn điều lệ chỉ hơn 100 tỷ đồng, chỉ sau vài năm, Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy Việt Nam (được thành lập từ năm 1996) đã có bước khởi đầu rất ấn tượng khi đóng thành công các tàu 6.500 tấn, rồi 11.500 tấn.
Ở thời điểm đó, thành tích này thực sự khiến cả những người trong ngành phải kinh ngạc với không ít thán phục. Bởi trước đó, ngành công nghiệp đóng tàu trong nước chỉ có thể đóng được tàu từ 1 đến 3 nghìn tấn, chủ yếu chạy pha sông biển.
Tuy nhiên, bước phát triển ngoạn mục của Vinashin chỉ thực sự khiến mọi người bất ngờ kể từ khi Tổng công ty được nâng lên thành tập đoàn. Với chủ trương phát triển kinh tế biển, Vinashin đã được hưởng rất nhiều chính sách ưu đãi của Chính phủ từ bảo lãnh vay vốn nước ngoài, tạo điều kiện vay thương mại trong nước, cho đất dự án...
Được rót vốn rất lớn từ nguồn trái phiếu phát hành ra quốc tế và vay tín dụng do nhà nước bảo lãnh, Vinashin đã có thời kỳ tiêu không hết tiền. Gần 1,5 tỷ USD tiền vay có lúc giải ngân không kịp.
Với bầu sữa khổng lồ này, Vinashin không ngừng mở rộng sản xuất kinh doanh, đầu tư xây dựng hàng loạt nhà máy lắp ráp động cơ, sản xuất container, thép, đồ nội thất, xi măng, cơ khí và các thiết bị chuyên dụng khác.
Hàng loạt các khu công nghiệp ở vị trí đắc địa do Vinashin xin được cơ chế đặc thù đã mọc lên từ Bắc chí Nam như Lai Vu (Hải Dương), Hải Hà (Quảng Ninh), Đình Vũ (Hải Phòng), Soài Rạp (Tiền Giang), Sông Hậu (Hậu Giang), Vàm Láng (Tiền Giang)... Tập đoàn hùng mạnh này còn tiếp nhận một loạt cảng biển ở Hòn Gai, Thịnh Long, Chân Mây, Cửa Việt...
Từ năm 2005 đến 2008, thương hiệu Vinashin nổi lên như cồn không chỉ vì các hợp đồng đóng mới tàu biển cỡ lớn lên tới 100 ngàn tấn mà còn do biển hiệu của Vinashin được chăng lên khắp nơi với đủ loại hình kinh doanh đa ngành nghề.
Có tới hơn 100 công ty bên ngoài xếp hàng xin gia nhập Tập đoàn trong thời điểm này với ngành nghề đăng ký kinh doanh hổ lốn từ khách sạn, vận tải đến tư vấn thiết kế, bất động sản, bia rượu...
Sức hút vô cùng lớn của thương hiệu Vinashin nói cho cùng là ở nguồn tài chính dồi dào của Tập đoàn. Thậm chí, năm 2008, tìm được đối tác nước ngoài, Vinashin còn trình Chính phủ kế hoạch kinh doanh hàng không giá rẻ dù không hề có ưu thế gì để lấn sân sang lĩnh vực này.
Tuy nhiên, ngay trong thời điểm Vinashin còn chưa tiêu hết vốn đi vay, đã có những tiếng chuông cảnh báo sự tăng trưởng nóng sẽ khiến Tập đoàn không thể kiểm soát được hiệu quả đầu tư.
Nhiều chuyên gia nhận định, “đầu tầu” Vinashin đã đi quá nhanh trong khi các “toa hàng” không vận hành kịp. Thậm chí chúng được nối với nhau bằng một sợi dây quá lỏng lẻo. Nhưng những yếu kém này chưa được bộc lộ rõ và chưa thực sự khiến các cơ quan quản lý và bản thân Vinashin nhận ra...
Dùng vốn đóng tàu đầu tư đất đai và khu công nghiệp
Với đà tăng trưởng trong mơ của những năm trước đó, Vinashin đã rất tự tin ký hàng loạt dự án đóng tàu mới trị giá hàng tỷ USD. Ở thời điểm này, vận tải biển cũng lãi lớn, một con tàu đưa vào khai thác vài năm là hoàn vốn. Nói chung, trên khắp các “mặt trận”, bức tranh kinh tế của Vinashin là vô cùng tươi sáng.
Vốn nhiều, trong khi đầu tư vào đóng tàu phải 10 năm mới có lãi. Thời điểm này, Vinashin táo bạo chuyển một phần vốn sang xây hạ tầng khu công nghiệp. Đây có thể nói là quyết sách 5 ăn 5 thua.
Nếu mọi chuyện diễn ra đúng kế hoạch, chỉ sau 4 - 5 năm nữa, khoản tiền 1 tỷ USD này có thể gia tăng giá trị lên 3 lần. Với 2 tỷ USD chênh lệch, Vinashin thừa tiền trả nợ gốc đi vay do giá trị đất và khu công nghiệp tăng nhanh chóng trong khi số tiền bỏ ra san lấp, xây dựng không lớn.
Thế nhưng, những vết nứt đã xuất hiện khi giai đoạn đầy hào quang của vận tải biển và đóng tàu trôi qua. Khủng hoảng kinh tế năm 2008 khiến Vinashin không thể huy động vốn đáp ứng nhu cầu của 200 công ty con đang triển khai những dự án dang dở.
Không có tiền nhập vật tư đóng tàu, các dự án hạ tầng khát vốn, các công ty con quá yếu không tự nuôi nổi mình khi bầu sữa mẹ cạn kiệt. Luồng tiền mặt không có, khoản vay 20 nghìn tỷ từ các ngân hàng trong nước Chính phủ hứa cũng không thể triển khai, Vinashin buộc phải nợ nần, điều chuyển vốn từ dự án nọ sang dự án kia.
Qua được năm 2008 bằng khoản vốn tích luỹ từ tiền ứng trước chủ tầu. Hy vọng cuối cùng phát hành thêm được 3 tỷ USD trái phiếu vào năm 2009 tan thành mây khói đã dội cú đấm nốc ao cho tình hình tài chính của Tập đoàn. Đến thời điểm này, việc ngừng, giãn, hoãn các dự án đầu tư dàn trải với tổng số vốn hơn 6 ngàn tỷ đồng, bán bớt một số tài sản và cổ phiếu của Vinashin cũng không thể cứu vãn được tình thế.
Theo báo cáo của Bộ Tài chính, hiện nay nợ của Vinashin đã lên tới 80 ngàn tỷ đồng, thiếu 10 ngàn tỷ là bằng tổng giá trị tài sản của Tập đoàn. Số nợ này là quá lớn tính trên vốn điều lệ 9.000 tỷ đồng.
Để tháo gỡ khó khăn, tránh mất vốn Nhà nước, Chính phủ đã tái cơ cấu Vinashin bằng cách điều chuyển 12 đơn vị của tập đoàn này với 20 ngàn tỷ đồng nợ sang cho Tập đoàn Dầu khí và Tổng công ty Hàng hải VN Vinalines.
Tuy vậy, Vinashin vẫn còn khoản nợ lên tới 60 ngàn tỷ đồng. Liệu đây có phải là nhiệm vụ quá sức của Vinashin trong tình cảnh khó khăn như nay? Và liệu các tổ chức tín dụng có tiếp tục dám bơm vốn vào doanh nghiệp này nữa hay không?
Theo: giaothongvantai
